Độ dài bài: 3386 chữ
Thời gian đọc gợi ý: 11 phút
Champions League mùa mới khai cuộc. Galatasaray thắng trước rồi thua, trên sân khách thua Sporting Lisbon 1-3. Fenerbahce để thủng lưới trước, trên sân nhà gỡ hòa Roma 1-1. Huấn luyện viên trưởng Kartal bị cổ động viên ném chai trúng người, nhưng ngay tại họp báo sau trận đã tuyên bố từ chức, rồi được chủ tịch Aziz Yıldırım giữ lại. Kể từ mùa 2007-08 (Fenerbahce, Besiktas), đây là lần đầu tiên có hai đội Thổ Nhĩ Kỳ cùng dự vòng đấu chính Champions League, nhưng kết quả vòng đầu giai đoạn giải đấu lại không như ý.
Đặt vào nền náo nhiệt của kỳ chuyển nhượng hè này, khởi đầu của hai đội mạnh Süper Lig càng chói mắt. Hè nay Süper Lig chi 418 triệu euro, đứng sau năm giải lớn, Saudi Pro League và Championship, hạng 8 thế giới bóng đá. Chi tiêu ròng 277 triệu euro thì chỉ sau Premier League, Serie A và Saudi Pro League, đứng thứ 4, thậm chí cao hơn La Liga. Sau đợt vung ngàn vàng này, giá trị đội hình Galatasaray và Fenerbahce tiếp tục đứng hai vị trí đầu giải, nhưng trên sân Champions League, nhiệm vụ để lại cho họ đã rất nặng.
Ngôi sao hội tụ
Khoản chi của Süper Lig đã không còn xa đội chi thấp nhất trong năm giải lớn, Ligue 1 với 610 triệu euro. Và hè này nhiều tân binh lẽ ra phải sôi động trong doanh trại các ông lớn. Nói chặt, không phải các đội Süper Lig bước vào giai đoạn sôi động toàn diện trên thị trường hè, mà là “BIG4” về truyền thống và thể lượng của bóng đá Thổ Nhĩ Kỳ đang tiếp tục làm lớn. 70 mùa Süper Lig, Galatasaray (26 lần vô địch), Fenerbahce (19), Besiktas (16), Trabzonspor (7) ôm 68 chức vô địch. Ngoại lệ chỉ là Basaksehir và Bursaspor, mỗi đội một lần.
Số 948 tạp chí Bóng đá tuần đang bán chạy hàng có sẵn
Ông lớn số một Thổ Nhĩ Kỳ Galatasaray, trong khi đã có những ngôi sao Osimhen, Leroy Sané, Gündoğan, Torreira, Davinson Sánchez, cùng các trụ cột đội tuyển Thổ Nhĩ Kỳ như Çakır và Abdülkerim Bardakcı, vẫn tiếp tục đưa về Rafael Leão, từng là MVP Serie A (38 triệu euro từ AC Milan), và mượn Ugochukwu (Burnley), Bitshiabu (RB Leipzig). Đội cũng chia tay Icardi, Zaniolo, Noa Lang và những người khác hè này.
Fenerbahce hành động còn lớn hơn. Đội đã có Kanté, Asensio, Guendouzi, Škriniar, Nélson Semedo, Ederson cùng cầu thủ đội tuyển nội Kerem Aktürkoğlu, chi 100 triệu euro phí chuyển nhượng để đưa về Lukaku (Napoli, 6 triệu), Greenwood (Marseille, 39 triệu), Ak (Manchester City, 8,15 triệu), vua phá lưới bạc La Liga mùa trước Vedat Muriqi (Mallorca, 15,5 triệu) và những người khác. Đội còn thanh lý hợp đồng người quen Trung Siêu Talisca, đẩy đi Duran, Fred, Amrabat, Ünder, Söyüncü, Livaković và các cầu thủ có tên tuổi khác, để nhường không gian quỹ lương.
Hai đội dự Champions League này, trên giấy đều có thể xếp một đội hình toàn cựu binh năm giải lớn, một đội hình chính toàn ngoại binh. Đội mạnh thứ ba dự Europa League là Besiktas hè này đưa về Vlahović, Trossard, Nübel, Miretti, Kökçü và những người khác, đi cùng Ndidi, Oh Hyeon-gyu vốn đã ở trong đội. Còn nói về ảnh hưởng của một thương vụ đơn lẻ lớn nhất, có lẽ là Trabzonspor hút Salah gia nhập tự do. Trabzonspor còn mời Fabinho hội ngộ đồng đội cũ. Hè này còn đưa về Malinovskyi, vua phá lưới giải Đan Mạch mùa trước Franculino và những người khác, trong khi đội vốn đã có những người quen năm giải lớn như André Onana, Stefan Savić.
Nhưng điều đáng ngượng là không lâu sau khi Salah khoác chiến bào mới, Trabzonspor đã bị Ferencvaros hạ cả hai lượt ở play-off vòng loại Europa League, tổng tỷ số 0-5, xuống Conference League. Ferencvaros là đội Hungary, bài vị còn kém xa Trabzonspor. Sau cú đánh này, huấn luyện viên trưởng Tekke, người mùa trước đưa đội về hạng 3, từ chức nhận trách nhiệm. Nhưng Salah chỉ còn có thể xả hỏa lực ở Süper Lig và cấp châu Âu thứ ba, đó đã là nuối tiếc rất lớn.
Mỗi đội bỏ ra không chỉ phí chuyển nhượng, còn trao lương cao cho các ngôi sao. Đây đương nhiên là chìa khóa hút tân binh. Thuế suất 20% của các câu lạc bộ Süper Lig, so với năm giải lớn phổ biến trên 40%, khá có lợi thế, để câu lạc bộ trả lương cho sao với số tiền trước thuế thấp hơn. Nhưng tổng lương cầu thủ của cả Süper Lig mùa mới được cho là lên tới 538 triệu euro, BIG4 chiếm 415 triệu (tỷ lệ 77%). Con số này thậm chí vượt phí chuyển nhượng, trở thành gánh nặng số một của các câu lạc bộ: tổng quỹ lương Fenerbahce tới 170,7 triệu, Galatasaray 116,9 triệu, Besiktas 65,5 triệu, Trabzonspor 61,9 triệu. Cầu thủ lương cao nhất giải, Osimhen, lương năm ở mức kỷ lục 18,75 triệu. Còn tổng thu nhập của Salah nếu tính các khoản khác có thể còn cao hơn: trong hợp đồng hai năm, thu nhập cố định mỗi năm đã là 10 triệu euro lương cộng 7 triệu phí ký, ngoài ra còn các loại thưởng, cùng 20% doanh thu hàng hóa mà câu lạc bộ bán dưới tên Salah.
Kinh doanh bằng nợ
Trong lịch sử Süper Lig thế kỷ này từng có rất nhiều ngôi sao như Hagi, Roberto Carlos, Guti, Drogba, Van Persie, Pepe. Sân chơi khá dòng chính này, ngoài năm giải lớn, thường xuyên đứng tốp mười bảng điểm châu Âu, lâu nay bị xem là nơi đáng chọn để cầu thủ dưỡng già của bóng đá châu Âu. So với những điểm đến nóng như Saudi Pro League hay MLS hiện nay, nơi đây vẫn có lợi thế còn thuộc châu Âu và có cơ hội đấu trường châu Âu. Nhưng cục diện ngôi sao hội tụ những năm gần đây, nhất là mùa này, vẫn hiếm thấy trong lịch sử giải. Thực tế, Greenwood và Leão, hai thương vụ đắt nhất hè này, đã nằm trong tốp ba thương vụ đắt nhất lịch sử giải, chỉ kém kỷ lục vua chuyển nhượng Süper Lig 75 triệu euro mà Galatasaray lập khi mua đứt Osimhen hè năm ngoái. Còn 15 thương vụ đắt nhất lịch sử Süper Lig đều sinh ra trong ba mùa gần nhất: mùa 2024-25 hai vụ, 2025-26 bảy vụ, 2026-27 sáu vụ.
Có truyền thông phóng đại gọi đây là “Saudi League 2.0”, nhưng sự thật tuyệt đối không phải vậy. Thời đại tiền của Saudi League gắn trực tiếp với chiến lược chuyển đổi kinh tế quốc gia “Tầm nhìn 2030”. Quỹ đầu tư công (PIF) đứng ra làm nền kinh tế cho bốn ông lớn, các câu lạc bộ khác cũng thuộc nhiều nguồn vốn liên quan. Trong đó Al-Hilal đổi chủ tháng 4 năm nay. Hoàng thân Alwaleed bin Talal, cổ động viên Al-Hilal, mua 70% cổ phần, một mình gánh khoản bồi thường kết thúc sớm hợp đồng Benzema, cùng chi phí dựng bộ ba Premier League Martinelli, Watkins, Summerville. Chỉ mấy tháng này đã đốt vài trăm triệu euro. Nhưng với một hoàng thân từng là người giàu nhất Saudi Arabia thậm chí Trung Đông, đó chỉ là hạt cát. Và sự thay đổi cổ phần ấy vẫn thuộc sự tinh chỉnh bên trong chiến lược quốc gia Saudi. So ra, nhiều câu lạc bộ Süper Lig, dù trong vận hành có nhu cầu chính trị hưởng ứng tư tưởng của tổng thống Erdoğan, vẫn thuộc lối kinh doanh tự chịu lãi lỗ.
Đúng lúc Süper Lig lâu nay khả năng tạo doanh thu ở mức có hạn. Kinh tế Thổ Nhĩ Kỳ từ sau khủng hoảng tiền tệ năm 2018 nằm lâu ở đáy, đồng lira mất giá, lạm phát cao, không chống đỡ nổi tăng trưởng doanh thu câu lạc bộ. Thu nhập năm của cả giải được cho là khoảng 1 tỷ euro, trong đó tứ cường chiếm 63,5%. Ba khoản lớn là chia tiền bản quyền truyền hình, doanh thu ngày thi đấu và tài trợ thương mại, vì môi trường thị trường không tốt, đều khá hạn chế. Còn trên thị trường chuyển nhượng, Süper Lig theo truyền thống nghiêng về đưa cầu thủ đã thành danh, nhất là lão tướng. Một mặt điều đó có nghĩa gánh nặng lương cao, mặt khác có nghĩa sau này không còn không gian bán lại tăng giá. Câu lạc bộ vì thế cũng thiếu cơ hội kiếm lời trong vận hành chuyển nhượng, không đi được đường tạo sao mua rẻ bán đắt.
Không như các ông lớn Saudi League có sức mạnh nhà nước và đại gia siêu cấp chống lưng, con đường của các hùng đội Süper Lig là kinh doanh bằng nợ. Báo cáo liên quan của UEFA từ sớm đã cảnh báo, các câu lạc bộ lớn Thổ Nhĩ Kỳ đối mặt rủi ro kinh doanh rất lớn, thậm chí đầy khả năng phá sản. Thực tế, Süper Lig là một trong những giải có vấn đề nợ nghiêm trọng nhất châu Âu. Khi mùa trước kết thúc, nền tảng công bố thông tin công khai của Thổ Nhĩ Kỳ cho thấy tổng nợ của các câu lạc bộ Süper Lig khoảng 1,6 tỷ euro, trong đó tổng nợ các câu lạc bộ “BIG4” đã chiếm 1,5 tỷ. Tổng lỗ của cả giải mùa trước cũng lên tới 450 triệu. Ấy vậy mà đúng trong bối cảnh ấy, bốn đội tiếp tục vung ngàn vàng, tổng chi trên thị trường chuyển nhượng 322 triệu, chiếm gần tám phần mười chi tiêu của cả giải.
Nhìn thì đây là thời đại đẹp nhất của Süper Lig. Thực ra, đây có thể là thời đại tồi nhất.
Múa hát không ngừng
Nợ nần chồng chất, vì sao các hùng đội Süper Lig vẫn tích cực nhảy vào thị trường chuyển nhượng ngày càng nóng? Những năm gần đây BIG4 thông qua đủ kiểu thao tác, kể cả vay ngân hàng, đổi lấy dòng tiền bơm vào trong ngắn hạn, thậm chí ứng trước thu nhập tương lai.
Galatasaray, câu lạc bộ theo chế độ hội viên, đã bán căn cứ tập luyện Florya cho chính quyền đô thị Istanbul, đổi được hơn 400 triệu euro, ngoài ra còn bán quyền đặt tên sân nhà. Fenerbahce thì được hậu thuẫn phía sau. Cựu chủ tịch câu lạc bộ Ali Koç, thuộc gia tộc Koç giàu nhất Thổ Nhĩ Kỳ, những năm gần đây cho câu lạc bộ vay hơn 70 triệu euro, rồi cuối cùng ông phẩy bút một cái, biến khoản vay thành tiền tặng, câu lạc bộ không cần trả. Còn có truyền thông Thổ Nhĩ Kỳ chỉ ra, lương mà BIG4 trả cho siêu sao không phải toàn bộ do chính họ chi, một phần đến thẳng từ nhà tài trợ liên quan. Ngoài ra, đủ cách tái cơ cấu nợ, thậm chí vay nợ mới trả nợ cũ, cũng nằm trong cách vận hành của BIG4.
Về lý thuyết, sau khi bỏ tiền lớn mua người, Süper Lig phải mượn ngôi sao để nâng trình độ thi đấu và giá trị thương mại của giải, thúc đẩy ảnh hưởng, doanh thu ngày thi đấu, tài trợ thương mại và doanh thu tổng thể tăng lên, từ đó cố giảm nợ, thậm chí dần đi tới phát triển bền vững. Nhưng trong thực thi, việc mua người chưa mang lại hiệu ứng thương mại rõ rệt. Thế là, với BIG4 của Süper Lig, khoản thu đáng kể nhất có thể tranh thủ chính là tiền thưởng khi dự Champions League — chỉ cần vào vòng đấu chính đã có thu nhập sàn 18,62 triệu euro. Như mùa trước, Galatasaray xếp thứ 20 giai đoạn giải đấu, ở play-off vòng loại trực tiếp ghi bàn quyết định ở hiệp phụ hạ Juventus, cuối cùng dừng ở vòng 16 đội trước Liverpool, đạt thành tích Champions League tốt thứ hai lịch sử đội (tốt nhất là hai lần vào tứ kết), và nhờ đó thu về 53,53 triệu euro béo bở.
Để tranh suất Champions League, phương tiện của BIG4 những năm gần đây là tiếp tục chạy đua vũ trang, nợ treo trên đầu vẫn mua người, trong bối cảnh lỗ không dứt vẫn múa hát không ngừng. Tất cả nhìn không có tính bền vững, nhưng các câu lạc bộ trong cuộc e rằng đã không dừng lại được, cho đến khi tòa nhà sụp.
Người viết: Ngưỡng Văn
Bài đăng lần đầu trên tạp chí Bóng đá tuần số 947
Ngày phát hành: 25.9.2026
Ảnh lấy từ mạng
Số 947 tạp chí Bóng đá tuần đang bán chạy hàng có sẵn
Tặng kèm sổ tay trật tự đỉnh châu Âu mùa 2026-27
Đặc san tổng kết World Cup 2026 đang bán chạy hàng có sẵn
Arsenal vô địch Premier League mùa 2025-26
Hộp quà kỷ niệm bản giới hạn đang bán chạy hàng có sẵn
Số 946 tạp chí Bóng đá tuần đang bán chạy hàng có sẵn